ترکیه: سه سال مجوز — و بیست‌ودو استارتاپ در هجده ماه

برنامه‌ای دولتی که از ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴ اجرایی شده و وزارت صنعت و فناوری ترکیه با همکاری وزارت کار و تأمین اجتماعی آن را می‌گرداند. دو گروه را هدف گرفته: متخصصانی با تخصص حیاتی در حوزه‌ی فناوری، و استارتاپ‌هایی با مدل کسب‌وکار نوآورانه و کار فناوری‌محور. خروجی‌اش مجوز کار تا سه سال است و دسترسی به شبکه‌ای از بیش از صد تکنوپارک.

ساختار تصمیم‌گیری‌اش را دقیق بفهمید، چون بیشترین سوءتفاهم همین‌جاست: وزارت صنعت درگاه است، نه داور. طرح شما از پورتال به یک تکنوپارک ارجاع می‌شود و کمیته‌ی داوران آن — متخصصان صنعت و اساتید دانشگاه — درباره‌اش تصمیم می‌گیرد. وزارت صنعت پس از نمره‌ی مثبت تکنوپارک، بدون ارزیابی دوباره گواهی را صادر می‌کند.

مسیر خطی است و هر مرحله ورودی مرحله‌ی بعد را می‌سازد:

کلمه‌ی کلیدی «نوآوری» است و بلافاصله بعدش «تحقیق و توسعه». طرح باید مبتنی بر فناوری، توسعه‌ی نرم‌افزار یا نوآوری فناورانه باشد، پتانسیل تجاری‌سازی داشته باشد، و در بازارهای جهانی مقیاس‌پذیر باشد. یک پرسش اضافه هم هست که در مسیرهای اروپایی کمتر دیده می‌شود: استارتاپ شما چه چیزی به نیروی کار، اقتصاد و اکوسیستم فناوری ترکیه اضافه می‌کند؟ این هم‌افزایی باید در خود طرح نوشته شده باشد.

• رد قطعی: فروشگاه آنلاین ساده، واردات و صادرات معمولی، آژانس دیجیتال مارکتینگ، و به‌طور کلی کسب‌وکارهای سنتی و خدماتی.
• مدارک تخصص: پورتفولیو، رزومه و سوابق شغلی مرتبط با فناوری یا راه‌اندازی استارتاپ. ادعای تخصص بدون مستند، پرونده را ضعیف می‌کند.
• تیم: رویه‌ی رایج حداکثر سه نفر، و نقش هر نفر باید تخصصی و قابل دفاع باشد.

این‌ها قواعد عمومی مجوز کار ترکیه برای شریک خارجی‌اند، نه بخشی از خود برنامه — و دقیقاً به همین دلیل معمولاً دیر فهمیده می‌شوند:

• سهم و سرمایه: هر شریک خارجی باید دست‌کم ۲۰ درصد سهم داشته باشد و سرمایه‌ی آورده دست‌کم ۵۰۰٬۰۰۰ لیر ترکیه باشد. استثنا: اگر سهم سرمایه‌ی فرد معادل ۱۰۰٬۰۰۰ دلار یا بیشتر باشد، این معیارها اعمال نمی‌شود.
• الزامی به برابر بودن سهام وجود ندارد. تقسیم مساوی میان سه هم‌بنیان‌گذار (حدود ۳۳ درصد هر نفر) شرط بیست درصد را با فاصله برآورده می‌کند.
• استخدام محلی: قاعده‌ی عمومی می‌گوید شرکت‌های با مالکیت خارجی از ماه هفتم باید به ازای هر کارمند خارجی پنج شهروند ترک استخدام کنند.

برنامه روی سایت رسمی خودش این‌ها را اعلام کرده: شش ماه مشاوره‌ی حقوقی، مالی و فنی برای کسب‌وکاری که تأسیس می‌کنید؛ فضای کار در تکنوپارک‌ها و مراکز رشد؛ پشتیبانی برای جذب سرمایه‌ی خطرپذیر و تأمین مالی پروژه؛ منتورشیپ و مشاوره؛ فرآیند ساده‌شده‌ی اقامت برای خانواده؛ و آنچه خودش «تضمین جامع سلامت رایگان» می‌نامد.

دو حد که باید بدانید. اول، فضای کار رایگان به ظرفیت خالی تکنوپارک وابسته است؛ در استانبول رقابت برایش زیاد است و ممکن است پرونده تا تخصیص فضا معلق بماند. دوم، ادعای درمان رایگان را با سازوکار بیمه‌ی اجتماعی ترکیه یکی نگیرید؛ بنیان‌گذار به‌عنوان شریک شرکت حق بیمه‌ی ماهانه دارد و این هزینه‌ی جاری واقعی شماست.

هزینه‌ها سه دسته‌اند و بهتر است ساختارشان را بشناسید تا عدد تک‌تکشان را حفظ کنید:

• پیش از تأییدیه: هزینه‌ی بررسی تخصصی پرونده در مرحله‌ی ارجاع به تکنوپارک.
• ورود تا اقامت: نوتری برای ترجمه و رسمی‌کردن مدارک هویتی، پاسپورت و مدارک دانشگاهی — به ازای هر نفر؛ ثبت شرکت که برای کل شرکت ثابت است و به تعداد نفرات بستگی ندارد؛ و کارت اقامت که برای هر نفر جداگانه است.
• پس از استقرار (ماهانه): حسابدار که در ترکیه اجباری است؛ حق بیمه‌ی بنیان‌گذار؛ فیش‌های مالیاتی ثابت حتی در ماه‌هایی که تراکنشی ندارید؛ و دفتر کار، اگر تکنوپارک فضای رایگان نداده باشد.
• در صورت انصراف، پرداخت‌های انجام‌شده به تکنوپارک، نوتری و ادارات دولتی مسترد نمی‌شوند.

اینجا ترکیه یک مزیت دارد که هیچ مسیر دیگری در این سایت ندارد:

• برخلاف دانمارک و استونی که برای بیومتریک باید به کشور ثالث سفر کنید، رفت‌وآمد به ترکیه برای دارنده‌ی پاسپورت ایرانی ساده است. یعنی می‌توانید پیش از هر تعهدی بروید، تکنوپارک را ببینید و با آدم‌ها حرف بزنید. این امتیاز کمی نیست. (مقررات ورود تغییر می‌کند؛ وضعیت روز را بررسی کنید.)
• ترجمه و تأیید مدارک در دفاتر اسناد رسمی ترکیه انجام می‌شود و تعرفه‌ها بین دفاتر فرق دارد. اگر ترکی نمی‌دانید، به مترجم رسمی هم نیاز پیدا می‌کنید.
• افتتاح حساب بانکی شرکتی برای اتباع خارجی زمان‌بر است و با پاسپورت ایرانی اصطکاک بیشتری دارد. ماه‌های اول را با این فرض برنامه‌ریزی کنید.
• اقتصاد تورمی یعنی بودجه‌ی لیری شما هر چند ماه بازنویسی می‌خواهد. برنامه‌ریزی مالی بلندمدت را به دلار یا یورو ببندید و لیر را فقط برای پرداخت‌های روز نگه دارید.
• بازار طرح را ایران تعریف نکنید. داوران می‌پرسند استارتاپ شما به اکوسیستم ترکیه چه اضافه می‌کند — پاسخش باید در طرح باشد.

ما وکیل مهاجرت ترکیه نیستیم و پرونده‌ی وزارت کار را از طرف شما ثبت نمی‌کنیم. کار ما پیش از پرونده است: رساندن شما به تأییدیه‌ی کمیته‌ی داوران تکنوپارک، که تنها گلوگاه واقعی این مسیر است.

• بررسی صادقانه‌ی اینکه کسب‌وکار شما به معیار داوران «نوآورانه و مبتنی بر تحقیق و توسعه» هست یا نه — و گفتنش پیش از آنکه هزینه کنید.
• ساختن تیم قابل دفاع: نقش هر هم‌بنیان‌گذار باید تخصصی و مستند باشد، چون همان جایی است که پرونده‌ها ضعیف می‌شوند.
• بیزینس‌پلن و طرح تجاری به استانداردی که کمیته‌ی داوران انتظار دارد، با پاسخ روشن به «این استارتاپ به اکوسیستم ترکیه چه اضافه می‌کند».
• آماده‌سازی رزومه‌ها و پورتفولیو، و تمرین مصاحبه‌ی احتمالی با کمیته.
• همراهی در مرحله‌ی بعد — مجوز کار، ثبت شرکت، نوتری و کارت اقامت — در کنار وکیل یا مشاوری که پرونده را ثبت می‌کند.

کار در چهار فاز پیش می‌رود و مبلغ خدمات در سه قسط دریافت می‌شود. هر قسط به یک اتفاق واقعی در پرونده گره خورده است، نه به گذر زمان:

• فاز اول — عقد قرارداد، بررسی ایده، بازارسنجی، تدوین بیزینس‌پلن و آماده‌سازی رزومه‌ها و پورتفولیو. قسط اول هنگام عقد قرارداد.
• فاز دوم — ثبت در پورتال و اخذ تأییدیه‌ی کمیته‌ی داوران تکنوپارک و گواهی تک‌ویزا. قسط دوم هم‌زمان با صدور همین تأییدیه.
• فاز سوم — همراهی در مجوز کار، ثبت شرکت و مدارک نوتری.
• فاز چهارم — صدور اقامت شما و اعضای خانواده. قسط سوم هم‌زمان با صدور اقامت.
• مدت قرارداد دوازده ماه از تاریخ امضا و پرداخت قسط اول است.

این بخش را کامل بخوانید. تعهد بازگشت وجه ما یک چیز مشخص را پوشش می‌دهد و بقیه را نه.

آنچه ما تعهد می‌کنیم، گرفتن تأییدیه‌ی کمیته‌ی داوران تکنوپارک و گواهی تک‌ویزاست — و فقط همین. اگر ظرف دوازده ماه از پرداخت قسط اول موفق به اخذ این تأییدیه نشویم، صد در صد مبالغ دریافتی به نرخ یورو روز بازگردانده می‌شود. این شامل حالتی هم می‌شود که کمیته به‌دلیل ضعف ساختاری، فنی یا محتوایی در طرح تجاری رد کند — آن کار ماست و مسئولیتش هم با ماست.

• بازگشت وجه نداریم اگر وزارت کار یا اداره‌ی مهاجرت مجوز یا اقامت را رد کند یا افسر پرونده ایراد بگیرد. آن تصمیم با نهاد دیگری است و بیرون از تعهد ماست.
• بازگشت وجه نداریم اگر رد به‌دلیل مسائل فردی و هویتی خودتان باشد: اشکال در شناسنامه و ترجمه‌ها، اشکال در پاسپورت، جعل سند، سوءپیشینه، یا ناتوانی در تأمین سرمایه و مدارک مالی لازم.
• بازگشت وجه نداریم اگر هزینه‌های دولتی، نوتری و ثبت شرکت را به‌موقع پرداخت نکنید یا مدارک شخصی و الزامات دولت ترکیه را فراهم نکنید و این تأخیر از دو ماه بگذرد؛ در آن صورت قرارداد یک‌طرفه به نفع ویزارودز فسخ می‌شود.
• هزینه‌های پرداخت‌شده به تکنوپارک، نوتری و ادارات دولتی در هیچ حالتی از سوی آن نهادها مسترد نمی‌شود؛ تعهد ما فقط شامل مبلغ خدمات خودمان است.
• اگر در هر مرحله انصراف بدهید، اقساط باقی‌مانده ظرف هفت روز کاری باید تسویه شود.