بلژیک: کارت حرفه‌ای در ۳۰ روز، اگر یک انکوباتور پشت شما باشد

نه به آن اسم. بلژیک ویزای استارتاپ سراسری ندارد. چیزی که دارد «کارت حرفه‌ای» (Professional Card) است که دولت هر منطقه به کارآفرین غیراروپایی می‌دهد، و از ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ منطقه‌ی فلاندرز نسخه‌ی سریع آن را برای بنیان‌گذاران نوآور با نام Innovation & Startup Permit عرضه می‌کند: همان کارت حرفه‌ای، با تصمیم ظرف ۳۰ روز به جای ۱۲۰ روز، به شرط نامه‌ی همکاری یک انکوباتور یا نهاد دانشی تأییدشده. اقامت را اداره‌ی مهاجرت فدرال جداگانه با ویزای D می‌دهد.

برای مسیر نوآورانه، سرمایه‌ی ثابتی برای شرکت لازم نیست؛ رقم ۲۲٬۸۳۸ یورو که در جاهای دیگر می‌بینید شرط دسته‌ی «ارزش اقتصادی» است، نه دسته‌ی نوآورانه. چیزی که باید نشان دهید معاش شخصی است: درآمد یا منابع «پایدار، کافی و منظم» دست‌کم برابر ۱۱۰ درصد حداقل دستمزد تضمین‌شده‌ی بلژیک، که از آوریل ۲۰۲۶ ماهی ۲٬۴۰۸٫۷۹ یورو است؛ صفحه‌ی رسمی رقم سالانه‌ی ۲۶٬۰۸۶٫۶۶ یورو (از ۱ مارس ۲۰۲۶) را هم می‌دهد. این دو برابر فنلاند است.

تصمیم درباره‌ی کارت در مسیر سریع حداکثر ۳۰ روز است و در مسیر عادی ۱۲۰ روز، که اگر بگذرد کارت تأییدشده محسوب می‌شود. اما این فقط کارت است. پیش از آن باید نامه‌ی Access Point را بگیرید، و بعد از آن ویزای D را از سفارت، که زمان خودش را دارد. دولت فلاندرز خودش می‌گوید کل روند دست‌کم دو ماه طول می‌کشد؛ با گواهی عدم سوءپیشینه‌ی تأییدشده، ترجمه‌ها و نوبت سفارت، سه تا چهار ماه واقع‌بینانه‌تر است. این برآورد ماست.

نامه‌ای با قالب رسمی هلندی که یک انکوباتور، شتاب‌دهنده یا نهاد پژوهشی و دانشی تأییدشده‌ی فلاندرز امضا می‌کند و می‌گوید شما را همراهی می‌کند یا با شما همکاری دارد. همین نامه مسیر ۳۰ روزه را فعال می‌کند. بدون آن هنوز می‌توانید برای کارت حرفه‌ای با ارزش نوآورانه درخواست بدهید، اما در مسیر عادی ۱۲۰ روزه. فهرست رسمی ۵۹ سازمان دارد.

خیر. نامه فقط مسیر سریع را فعال می‌کند. تصمیم درباره‌ی کارت را اداره‌ی مهاجرت اقتصادی فلاندرز می‌گیرد و تصمیم درباره‌ی اقامت را اداره‌ی مهاجرت فدرال. هر کدام می‌توانند رد کنند.

کارت حرفه‌ای شخصی است، قابل انتقال نیست و فقط فعالیت نوشته‌شده روی آن را پوشش می‌دهد. پس هر بنیان‌گذار پرونده‌ی خودش را می‌دهد، هزینه‌ی خودش را می‌پردازد و معاش خودش را ثابت می‌کند. اینکه یک نامه‌ی Access Point بتواند چند نفر را نام ببرد، در هیچ صفحه‌ی رسمی نیامده و قالب نامه برای یک نفر نوشته شده؛ پیش از وعده‌ی تیمی، از خود اداره بپرسید.

کارت حرفه‌ای فلاندرز: ۱۴۰ یورو هنگام درخواست، و ۹۰ یورو به ازای هر سال اعتبار هنگام صدور (کارت دوساله ۱۸۰ یورو). بروکسل همان ۱۴۰ و ۹۰. ویزای D جداست: هزینه‌ی کنسولی طبق جدول سفارت یا کنسولگری محل اقامتتان، و یک «سهم» اداری به یورو به حساب اداره‌ی مهاجرت که مبلغش را از صفحه‌ی خود اداره بگیرید؛ ما آن را تأیید نکرده‌ایم.

در فلاندرز ظرف ۳۰ روز می‌توانید به وزیر اعتراض کنید، اما اعتراض اثر تعلیقی ندارد و تا زمان رسیدگی درخواست جدید برای همان فعالیت پذیرفته نمی‌شود. اگر رد قطعی شود، یک سال بعد می‌توانید برای همان فعالیت دوباره درخواست بدهید، و برای فعالیتی دیگر هر وقت. در بروکسل انتظار دو سال است مگر با مدرک جدید یا فعالیت دیگر. به همین خاطر پرونده‌ی نیمه‌آماده را در بلژیک ثبت نکنید.

با مدرک دست‌کم یکی از سه معیار: توسعه‌ی محصول، خدمت یا فرایند جدید که برای شرکت و اقتصاد ارزش می‌سازد؛ به‌کارگیری فناوری جدید یا بهبودیافته روی محصول، خدمت یا فرایند موجود؛ یا همکاری با انکوباتور، شتاب‌دهنده یا سازمان پژوهش و انتشار دانش. این سه گزینه‌اند، نه سه شرط هم‌زمان. معیار سوم همان نامه‌ی Access Point است؛ یعنی با نامه، هم شرط نوآوری را پر می‌کنید هم مسیر سریع را می‌گیرید.

دست‌کم: بازار و گروه هدف، اندازه‌ی بازار، تحلیل رقبا، تحلیل SWOT و برنامه‌ی بازاریابی. برنامه‌ی مالی هم در قالب اکسل رسمی فلاندرز. صفحه‌ی Startup.Flanders «مطالعه‌ی بازار، تحلیل رقبا و SWOT، برنامه‌ی بازاریابی و مالی» را می‌خواهد. برای بروکسل سقف ۲۰ صفحه است؛ فلاندرز سقف صفحه اعلام نکرده.

مرجع ۱۱۰ درصد حداقل دستمزد تضمین‌شده (GAMMI) است: از آوریل ۲۰۲۶ ماهی ۲٬۴۰۸٫۷۹ یورو خالص، و باید «از تاریخ صدور کارت» برقرار باشد، برای خودتان یا خانواده‌تان. صفحه‌ی رسمی نوع مدرک را تعیین نمی‌کند؛ در عمل موجودی بانکی با منشأ مستند، درآمد اجاره یا قرارداد، یا ترکیبی از این‌ها. برای یک بنیان‌گذار که از شرکت تازه حقوق نمی‌گیرد، این یعنی پس‌انداز قابل اثبات برای دست‌کم یک سال، حدود ۲۹ هزار یورو، جدا از پول شرکت.

کپی گذرنامه؛ گواهی عدم سوءپیشینه‌ی کمتر از شش ماه از کشور محل اقامت قانونی؛ کپی مدرک تحصیلی دست‌کم سطح ۴ (معادل دیپلم)؛ مدرک معاش؛ بیزینس‌پلن کامل با برنامه‌ی مالی؛ برای مسیر نوآورانه مدرک یکی از سه معیار و ترجیحاً نامه‌ی همکاری؛ و اگر از طریق شرکت فعالیت می‌کنید، اساسنامه‌ی (موقت) شرکت، سند انتصاب شما و دفتر سهام‌داران یا ثبت UBO. فرم درخواست انگلیسی فلاندرز نسخه‌ی ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ است.

نه. فلاندرز «اساسنامه‌ی موقت» را می‌پذیرد و می‌گوید فعالیت خوداشتغالی را فقط پس از صدور کارت می‌توانید شروع کنید. کارت می‌تواند برای شخص حقیقی (تک‌مالکی)، شرکت با شخصیت حقوقی مثل BV/SRL، یا مشارکت باشد. پس از ورود، ثبت در بانک متقاطع شرکت‌ها (KBO)، شماره‌ی شرکت، ثبت مالیات بر ارزش افزوده و صندوق بیمه‌ی اجتماعی خوداشتغالان انجام می‌شود.

همه‌ی مدارک باید هلندی، فرانسوی، آلمانی یا انگلیسی باشند. مدارک رسمی (دولتی، دانشگاهی، بانکی) را فقط مترجم رسمی می‌تواند ترجمه کند، و اگر مترجم بیرون از بلژیک قسم خورده، ترجمه باید آپوستیل یا تأیید رسمی (legalisation) مرجع صادرکننده را داشته باشد. ایران عضو کنوانسیون آپوستیل نیست، پس مدارک ایرانی زنجیره‌ی کامل تأیید می‌خواهند: دادگستری و وزارت خارجه‌ی ایران، سپس سفارت بلژیک. اصل و ترجمه هر دو ضمیمه می‌شود.

پرونده را به سفارت یا کنسولگری بلژیک در کشوری می‌دهید که در آن اقامت معتبر دارید؛ همان‌جا هزینه‌ی ۱۴۰ یورویی را می‌پردازید و سفارت ظرف پنج روز پرونده‌ی کاغذی را به اداره‌ی منطقه می‌فرستد. اگر در بلژیک اقامت قانونی دارید، از درگاه WSE و فقط با رایانه. تصمیم به شما و همان سفارت ابلاغ می‌شود و بعد ویزای D را از همان‌جا می‌خواهید.

فهرست اداره‌ی مهاجرت فدرال برای همه یکی است: تصمیم منطقه درباره‌ی کارت، گواهی پزشکی که نبود بیماری‌های پیوست قانون ۱۹۸۰ را تأیید کند، گواهی عدم سوءپیشینه‌ی کمتر از شش ماه از کشور مبدأ یا محل اقامت، و رسید پرداخت سهم اداری. جزئیات عملی را هر سفارت خودش تعیین می‌کند: حضوری یا پستی، قالب گواهی پزشکی، جدول هزینه‌ی کنسولی به ارز محلی، و اینکه مدارک آپوستیل می‌خواهند یا تأیید کنسولی. فرم را در VisaOnWeb پر می‌کنید و صفحه‌ی همان پست را دقیق می‌خوانید؛ مثلاً برخی پست‌ها گذرنامه‌ی با اعتبار بیش از یک سال می‌خواهند و درخواست را حداکثر شش ماه پیش از سفر می‌پذیرند.

از سفارت ویزای D (اجازه‌ی اقامت موقت) می‌گیرید. وقتی اداره‌ی مهاجرت اقتصادی کپی ویزا را دریافت کرد، کارت را با پست سفارشی به گیشه‌ی کسب‌وکار (ondernemingsloket) که انتخاب کرده‌اید می‌فرستد. با ورود، ۹۰ یورو به ازای هر سال اعتبار می‌پردازید، کارت را می‌گیرید و با کارت و ویزا در شهرداری محل سکونت ثبت‌نام می‌کنید؛ اداره‌ی مهاجرت فدرال کارت اقامت را می‌دهد.

در فلاندرز بین یک تا سه سال، بسته به ارزش پرونده، و قابل تمدید؛ پیش از انقضا باید درخواست تمدید بدهید. بروکسل صریح‌تر است: کارت اول معمولاً دو سال «دوره‌ی آزمایشی» و حداکثر پنج سال، و تمدید مشروط به سودآوری (مگر زیان ناشی از سرمایه‌گذاری)، گواهی بدهی نداشتن از مالیات، VAT و بیمه‌ی اجتماعی، اظهارنامه‌های دو سال اخیر و ترازنامه‌ی تأییدشده‌ی حسابدار با ذکر حقوق مدیران. درس همان درس فنلاند است: مجوز تمدید می‌شود، پس شرکت باید واقعی باشد.

کارت حرفه‌ای جداگانه با همان دو هزینه، بدون مسیر سریع و بدون Access Point. پروژه باید به رونق منطقه کمک کند و کالا یا خدمتی عرضه کند که در بروکسل فراوان نیست: نوآوری، اشتغال پایدار، بهبود عملکرد سازمان‌ها، توسعه‌ی پایدار، یا جذابیت بروکسل برای نهادهای بین‌المللی. بیزینس‌پلن حداکثر ۲۰ صفحه، بررسی پرونده‌ی کامل حدود سه ماه، و پس از رد، دو سال انتظار. کارت فلاندرز در بروکسل و والونیا هم معتبر است و برعکس.

والونیا هم کارت حرفه‌ای خودش را از طریق اداره‌ی خدمات عمومی والونیا (SPW) می‌دهد و مسیر سریع استارتاپی ندارد. صفحه‌ی رسمی والونیا در بازبینی ۵ نوامبر ۲۰۲۶ برای ما باز نشد؛ به همین دلیل ارقام و زمان‌هایش را اینجا نمی‌نویسیم و فقط لینکش را می‌دهیم. اگر مقصد شما لیژ یا نامور است، آن صفحه را خودتان بخوانید.

اداره‌ی مهاجرت فدرال می‌گوید همسر یا شریک ثبت‌شده و فرزندان صغیر کسی که اجازه‌ی کار و اقامت بیش از ۹۰ روز دارد می‌توانند همراهش بیایند یا بعداً ملحق شوند، «تحت شرایطی». آن شرایط در بخش الحاق خانواده به اتباع غیراروپایی با اقامت محدود است و خودکار نیست: مسکن، درآمد و بیمه بررسی می‌شود. هم‌زمانی ورود خانواده با بنیان‌گذار تضمین نیست.

قانون می‌گوید پس از پنج سال اقامت قانونی و پیوسته می‌توانید وضعیت مقیم بلندمدت اتحادیه (کارت L) بخواهید، با معاش ۱٬۰۳۸ یورو به‌علاوه‌ی ۳۴۶ یورو برای هر وابسته، بیمه‌ی درمانی، غیبت‌های کمتر از شش ماه پیاپی و حداکثر ده ماه در کل. اما همان صفحه می‌گوید دوره‌هایی حساب می‌شود که اجازه‌ی اقامت «برای مدت نامحدود» داشته‌اید و اقامت «صرفاً موقت» حساب نمی‌شود. اینکه سال‌های کارت حرفه‌ایِ یک تا سه ساله چطور شمرده می‌شود، از این صفحه قابل اثبات نیست و باید یک وکیل مهاجرت بلژیکی بر اساس ماده‌ی ۱۵bis قانون ۱۹۸۰ بگوید. ما «اقامت دائم بعد از پنج سال» را وعده نمی‌دهیم.

فهرست رسمی است (اوت ۲۰۲۶، ۵۹ سازمان: imec.istart، Start it @KBC، IIC دانشگاه گنت، انکوباتور KU Leuven، VIB، VITO، Flanders Make و دیگران) اما فقط نام، سایت و شماره‌ی مالیاتی دارد؛ نه هزینه، نه معیار پذیرش، نه ظرفیت. چند خطای داده‌ای هم دارد، مثلاً دو سازمان با یک شماره‌ی مالیاتی. هر سازمان را مستقیم بررسی کنید و این فهرست را عیناً در مطالب مشتری کپی نکنید.