اسپانیا: بیست روز تا تصمیم، و عددی که همه اشتباه نقل می‌کنند

اسپانیا در ۲۰۱۳ قانونی گذراند به نام «قانون حمایت از کارآفرینان و بین‌المللی‌شدن آن‌ها» (Ley 14/2013) که برای چند دسته از خارجی‌هایی که برای اقتصاد اسپانیا منفعت دارند — کارآفرین، متخصص، پژوهشگر و بعدها دورکار — مسیر اقامتی سریع‌تر و جدا از آیین‌نامه‌ی عمومی مهاجرت ساخت. قانون استارتاپ ۲۰۲۲ (Ley 28/2022) بخش کارآفرین را بازنویسی کرد: اقامت اولیه را سه‌ساله کرد و ارزیابی طرح را به ENISA سپرد.

ساختار دو نهاد دارد. ENISA، شرکت دولتی نوآوری، طرح و پروفایل شما را می‌سنجد و گزارش می‌دهد. UGE، واحدی در وزارت مهاجرت در مادرید، پرونده‌ی اقامت را می‌گیرد، از ENISA گزارش می‌خواهد و تصمیم می‌گیرد. اگر بیرون از اسپانیا هستید، کنسولگری فقط بعد از تأیید UGE وارد می‌شود و ویزای ورود را صادر می‌کند.

تعریف قانون از «فعالیت کارآفرینانه» عمداً باز است: فعالیتی که نوآورانه باشد و/یا برای اسپانیا منفعت اقتصادی ویژه داشته باشد. لازم نیست شرکت ثبت‌شده، محصول آماده یا سرمایه‌گذار داشته باشید. چیزی که لازم است، طرحی است که ENISA باور کند.

تقریباً هر راهنمای فارسی که دیده‌ایم — و هر سه اینفوگرافی‌ای که برای این صفحه به دست ما رسید — تمکن مالی را ۳۴٬۱۸۸ یورو در سال برای متقاضی اصلی، ۷۵ درصد حداقل دستمزد برای همسر و ۲۵ درصد برای هر فرزند می‌نویسند. این فرمول وجود دارد، اما مال اجازه‌ی اقامت «دورکاران بین‌المللی» است (ماده‌ی ۷۴ مکرر همان قانون، که به ویزای نوماد دیجیتال معروف است): ۲۰۰ درصد حداقل دستمزد اسپانیا (SMI)، که در ۲۰۲۶ ماهی ۱٬۲۲۱ یورو در چهارده قسط است.

برای کارآفرین، خودِ قانون (ماده‌ی ۶۲) هیچ عددی نمی‌گذارد و فقط «منابع مالی کافی برای خود و اعضای خانواده در دوره‌ی اقامت» می‌خواهد. معیاری که دبیرخانه‌ی دولتی مهاجرت برای اجرای آن منتشر کرده، بر پایه‌ی شاخص دیگری است به نام IPREM: برای کارآفرین، ۱۰۰ درصد IPREM در ماه؛ برای خانوار دونفره، دست‌کم ۱۵۰ درصد؛ و برای هر نفر بیشتر، ۵۰ درصد دیگر. IPREM از ۲۰۲۳ ثابت مانده و در ۲۰۲۶ ماهی ۶۰۰ یورو است.

• یک نفر: ۶۰۰ یورو در ماه.
• متقاضی و همسر: ۹۰۰ یورو در ماه.
• متقاضی، همسر و یک فرزند: ۱٬۲۰۰ یورو در ماه. هر فرزند بیشتر، ۳۰۰ یورو.
• اگر برای کل اقامت سه‌ساله حساب کنید — که امن‌ترین شکل نشان دادن است — حدود ۲۱٬۶۰۰، ۳۲٬۴۰۰ و ۴۳٬۲۰۰ یورو. این ضرب در ۳۶ ماه محاسبه‌ی ماست؛ رقم منتشرشده‌ی اداره ماهانه است.

ماده‌ی ۶۲ قانون ۱۴/۲۰۱۳، به‌علاوه‌ی آنچه ماده‌ی ۷۰ برای کارآفرین اضافه می‌کند:

• گزارش موافق ENISA درباره‌ی نوآورانه بودن و/یا منفعت اقتصادی ویژه‌ی طرح برای اسپانیا.
• دست‌کم ۱۸ سال سن، و نداشتن تابعیت اتحادیه‌ی اروپا یا حق اقامت آزاد اروپایی.
• حضور غیرقانونی در اسپانیا نداشته باشید، و در فهرست افراد ممنوع‌الورود منطقه‌ی شنگن نباشید.
• نداشتن سوءپیشینه در اسپانیا و در کشورهای محل اقامت دو سال اخیر، به‌علاوه‌ی اظهارنامه‌ی کتبی برای پنج سال اخیر. (کنسولگری‌ها ممکن است گواهی پنج سال بخواهند.)
• بیمه‌ی درمانی عمومی یا خصوصی از شرکتی که مجاز به فعالیت در اسپانیاست.
• منابع مالی کافی برای خود و خانواده، مطابق معیار IPREM که بالاتر توضیح دادیم.
• پرداخت عوارض دولتی: فرم ۷۹۰ کد ۰۳۸ برای درخواست اقامت نزد UGE، و بعداً فرم ۷۹۰ کد ۰۱۲ برای کارت اقامت. مبلغ را همان روز روی فرم ببینید؛ این ارقام سالانه تغییر می‌کنند.

ترتیب رسمی، همان‌طور که UGE در دستورالعمل درخواست کارآفرین نوشته:

ENISA شرکت دولتی تأمین مالی نوآوری است و سال‌ها کارش وام دادن به استارتاپ‌های اسپانیایی بوده؛ یعنی طرح شما را آدم‌هایی می‌خوانند که کارشان ارزیابی کسب‌وکار است، نه افسر مهاجرت. سه معیار ماده‌ی ۷۰ — پروفایل و نقش شما، بیزینس‌پلن و تأمین مالی آن، ارزش افزوده برای اقتصاد اسپانیا — را با همین نگاه می‌سنجند.

در عمل این یعنی سه چیز. رزومه‌ی شما باید به طرح بخورد؛ کسی که هیچ سابقه‌ای در حوزه‌ی طرحش ندارد، معیار اول را از دست داده. برنامه‌ی مالی باید نشان دهد پول اجرای طرح از کجا می‌آید، حتی اگر قانون حداقلی برایش نگذاشته. و طرح باید برای بازار اسپانیا یا اروپا ساخته شده باشد؛ کپی یک مدل عمومی، بدون تحلیل بازار محلی، دقیقاً همان چیزی است که رد می‌شود.

ماده‌ی ۶۲ به همسر یا شریک زندگی، فرزندان زیر ۱۸ سال، فرزندان بزرگ‌تری که از نظر مالی وابسته‌اند و خانواده‌ی مستقلی تشکیل نداده‌اند، و والدین تحت تکفل اجازه می‌دهد هم‌زمان با شما، یا بعداً، درخواست بدهند. اگر هم‌زمان درخواست بدهند، تصمیم هم هم‌زمان گرفته می‌شود.

هر عضو خانواده همان شرط‌های عمومی را دارد: پاسپورت، بیمه، منابع مالی (که در معیار خانوار حساب شده)، و مدرک نسبت — عقدنامه یا شناسنامه، با آپوستیل یا قانونی‌شدن و ترجمه‌ی رسمی. برای فرزند بالای ۱۸ سال، مدرک وابستگی مالی؛ و برای والدین، مدرک اینکه تحت تکفل شما هستند.

اجازه‌ی اقامت سه‌ساله آغاز راه است. آنچه بعد از آن می‌آید، طبق مواد ۶۹ و ۷۶ قانون و قانون مدنی اسپانیا:

• تمدید، هر بار دو سال، به شرط اینکه «شرایطی که حق را ساخت» برقرار مانده باشد. یعنی کسب‌وکار باید واقعاً فعال باشد؛ ثبت شرکت یا ثبت‌نام خوداشتغالی (RETA) و پرداخت‌های مالیاتی و بیمه‌ای، مدرک همین است.
• درخواست تمدید، اعتبار اقامت فعلی را تا تصمیم ادامه می‌دهد. درخواستی که تا ۹۰ روز پس از انقضا ثبت شود هم اعتبار را حفظ می‌کند، اما ممکن است جریمه‌ی اداری داشته باشد.
• اقامت دائم پس از پنج سال اقامت قانونی و پیوسته.
• تابعیت پس از ده سال اقامت قانونی و پیوسته، با آزمون زبان DELE سطح A2 و آزمون CCSE، و اعلام رسمی صرف‌نظر از تابعیت قبلی.

دو مزیت مالیاتی واقعی هست و اغلب یکی فرض می‌شوند. اول، رژیم ویژه‌ی تازه‌واردها (قانون بکهام) که قانون استارتاپ ۲۰۲۲ آن را به کارآفرینان ماده‌ی ۷۰ هم تعمیم داد: درآمد اسپانیایی تا ۶۰۰ هزار یورو با نرخ ثابت ۲۴ درصد به جای نرخ تصاعدی، برای سال ورود و پنج سال بعد، به شرط اینکه در پنج سال پیش از آن مقیم مالیاتی اسپانیا نبوده باشید.

دوم، نرخ ۱۵ درصد مالیات شرکت به جای ۲۵ درصد، برای نخستین دوره‌ی سودده و سه سال پس از آن. اما این مال «شرکت نوظهور» (empresa emergente) طبق قانون ۲۸/۲۰۲۲ است و گواهی جداگانه‌ای از ENISA می‌خواهد. گزارش موافق ENISA برای اقامت، این گواهی نیست.

چیزهایی که در فروش این مسیر گفته نمی‌شود:

• بیست روز UGE و ده روز ENISA مهلت قانونی است، نه زمان کل مسیر. نوشتن یک بیزینس‌پلن قابل دفاع، گرفتن گواهی‌ها، آپوستیل و ترجمه‌ی رسمی، چند ماه وقت می‌برد.
• سامانه‌ی UGE گواهی دیجیتال اسپانیایی یا Cl@ve می‌خواهد. بیشتر متقاضیان خارج از اسپانیا عملاً باید از طریق یک نماینده‌ی قانونی که این گواهی را دارد پرونده را ثبت کنند.
• همه‌ی فرم‌ها و سامانه‌ها اسپانیایی‌اند و هر سند خارجی ترجمه‌ی رسمی (traducción jurada) می‌خواهد.
• فهرست مدارک راهنمایی که UGE هنوز روی سایتش دارد، از پیش از قانون ۲۰۲۲ است و هنوز از نهاد ارزیاب قبلی نام می‌برد. رویه‌ی جاری قانون است، نه آن PDF.
• تمدید، کسب‌وکار فعال می‌خواهد. کسی که اقامت را گرفته و شرکت را راه نینداخته، در سال سوم با مشکل جدی روبه‌رو می‌شود.
• تابعیت ده سال طول می‌کشد و تابعیت دوگانه با ایران ممکن نیست.

نکاتی که در راهنماهای انگلیسی نیست:

• مهلت ده روزه‌ی کنسولگری برای پاسپورت ایرانی تضمین نیست. ماده‌ی ۷۵ این مهلت را برای متقاضیان مشمول رایزنی پیشین ماده‌ی ۲۲ کد ویزای شنگن استثنا کرده، و ایران در آن فهرست است.
• اگر با ویزای شنگن به‌صورت قانونی در اسپانیا هستید، می‌توانید مستقیماً از داخل درخواست بدهید و کنسولگری را دور بزنید. تقاضای اقامت، اعتبار اقامت کوتاه‌مدت فعلی‌تان را تا تصمیم تمدید می‌کند (ماده‌ی ۷۶). این برای ایرانی‌ها مزیت بزرگی است، اما فقط با ویزای معتبر و بدون اقامت غیرقانونی حتی یک روز.
• تمکن مالی باید در حسابی باشد که اداره‌ی اسپانیایی بتواند بخواند و گردشش را ببیند. موجودی حساب ایرانی عملاً پذیرفته نمی‌شود؛ این را از اول برنامه‌ریزی فرض بگیرید.
• باز کردن حساب بانکی اسپانیایی برای دارنده‌ی پاسپورت ایرانی، به خاطر قواعد ضدپول‌شویی، زمان و مدرک بیشتری می‌برد. ماه‌های اول را با این فرض ببندید.
• گواهی عدم سوءپیشینه‌ی ایرانی باید تأیید وزارت امور خارجه و سفارت اسپانیا (ایران عضو کنوانسیون آپوستیل نیست) و ترجمه‌ی رسمی اسپانیایی داشته باشد. این زنجیره را زود شروع کنید، چون گواهی بعد از شش ماه کهنه حساب می‌شود.
• بازار طرح را ایران یا دیاسپورای ایرانی تعریف نکنید. معیار سوم ENISA ارزش افزوده برای اقتصاد اسپانیاست.

اسپانیا: سریع‌ترین تصمیم قانونی با سکوت مثبت، بدون حداقل سرمایه‌گذاری، تمکن مالی پایین، اقامت اولیه‌ی سه‌ساله و خانواده‌ی هم‌زمان. در عوض ده سال تا تابعیت، بدون تابعیت دوگانه، و بروکراسی اسپانیایی‌زبان.

ایتالیا: کمیته‌ی سی‌روزه بدون مصاحبه، اما ۵۰٬۰۰۰ یورو برای تیم، سقف پنج بنیان‌گذار و اقامت اول یک‌ساله.

استونی: ده روز کاری و ارزان، اما MVP لازم است و تابعیت دوگانه پذیرفته نمی‌شود.

دانمارک: پنل امتیازدهی شفاف و مسیری روشن به اقامت دائم، اما سهمیه‌ی سالانه‌ی ۷۵ نفر و تمکن مالی بسیار بالاتر.

هلند: فسیلیتیتور لازم است و اقامت یک‌ساله تمدید نمی‌شود.

ما وکیل مهاجرت اسپانیا نیستیم و پرونده‌ی UGE یا کنسولگری را از طرف شما ثبت نمی‌کنیم. کار ما پیش از پرونده است: رساندن طرح شما به گزارش موافق ENISA.

• بررسی صادقانه‌ی اینکه طرح شما «نوآورانه و/یا دارای منفعت اقتصادی ویژه برای اسپانیا» هست یا نه — و گفتنش پیش از آنکه هزینه کنید.
• بیزینس‌پلن، تحلیل بازار اسپانیا و مدل مالی، به همان ساختاری که اداره‌ی مهاجرت فهرست کرده و ENISA می‌سنجد.
• هم‌راستا کردن رزومه و نقش هر بنیان‌گذار با طرح، چون ENISA مشارکت هر شریک را جدا می‌سنجد.
• آماده‌سازی پرسش‌نامه و اسناد پورتال ENISA.
• همراهی در مرحله‌ی بعد — مدارک خانواده، تمکن مالی، هفته‌های اول در اسپانیا — در کنار وکیل یا نماینده‌ای که پرونده‌ی اقامت را ثبت می‌کند.

کار در چهار فاز پیش می‌رود و مبلغ خدمات در سه قسط دریافت می‌شود. هر قسط به یک اتفاق واقعی در پرونده گره خورده است، نه به گذر زمان:

• فاز اول — عقد قرارداد، بررسی ایده، تطبیق طرح با معیارهای ماده‌ی ۷۰، بازارسنجی اسپانیا و تدوین بیزینس‌پلن. قسط اول هنگام عقد قرارداد.
• فاز دوم — ثبت طرح در پورتال ENISA و ثبت درخواست اقامت، تا گزارش موافق ENISA. قسط دوم هم‌زمان با گزارش موافق.
• فاز سوم — همراهی در آماده‌سازی مدارک کنسولی یا کارت اقامت.
• فاز چهارم — صدور اقامت شما و اعضای خانواده. قسط سوم هم‌زمان با صدور اقامت.
• مدت قرارداد دوازده ماه از تاریخ امضا و پرداخت قسط اول است.

این بخش را کامل بخوانید. تعهد بازگشت وجه ما یک چیز مشخص را پوشش می‌دهد و بقیه را نه.

آنچه ما تعهد می‌کنیم، گرفتن گزارش موافق ENISA برای طرح شماست — و فقط همین. اگر ظرف دوازده ماه از پرداخت قسط اول موفق به اخذ این گزارش نشویم، صد در صد مبالغ دریافتی به نرخ یورو روز بازگردانده می‌شود. این شامل حالتی هم می‌شود که ENISA به‌دلیل ضعف ساختاری یا محتوایی بیزینس‌پلن گزارش منفی بدهد — آن کار ماست و مسئولیتش هم با ماست.

• بازگشت وجه نداریم اگر UGE، کنسولگری یا پلیس اقامت یا ویزا را به دلیلی جز گزارش ENISA رد کند. تصمیم اقامت با نهاد دیگری است و بیرون از تعهد ماست.
• بازگشت وجه نداریم اگر رد به‌دلیل مسائل فردی و هویتی خودتان باشد: اشکال در شناسنامه و ترجمه‌ها، اشکال در پاسپورت، جعل سند، سوءپیشینه، یا نداشتن و ناتوانی در تهیه‌ی مدرک تمکن مالی.
• بازگشت وجه نداریم اگر هزینه‌های دولتی و کنسولی را به‌موقع پرداخت نکنید یا مدارک شخصی و الزامات دولت اسپانیا را فراهم نکنید و این تأخیر از دو ماه بگذرد؛ در آن صورت قرارداد یک‌طرفه به نفع ویزارودز فسخ می‌شود.
• اگر در هر مرحله انصراف بدهید، اقساط باقی‌مانده ظرف هفت روز کاری باید تسویه شود.